فن فشار مثبت راه پله چیست؟
فن فشار مثبت راه پله یکی از تجهیزات مهم سیستم کنترل دود ساختمان است که در زمان آتشسوزی برای جلوگیری از ورود دود و گازهای ناشی از حریق به مسیرهای خروج اضطراری مورد استفاده قرار میگیرد.
عملکرد این سیستم بر پایه ایجاد فشار مثبت در راه پله است. فن، هوای تازه را وارد فضای راه پله میکند و باعث میشود فشار هوای داخل آن نسبت به فضاهای مجاور بیشتر باشد. در نتیجه، احتمال نفوذ دود به مسیر خروج کاهش پیدا میکند.
راه پله یکی از مهمترین مسیرهای خروج ساکنان و دسترسی نیروهای آتشنشانی در زمان حریق است. بنابراین کنترل دود در این فضا اهمیت زیادی دارد. وجود دود میتواند دید را کاهش دهد، تنفس را دشوار کند و روند تخلیه ساختمان و عملیات امداد و نجات را با مشکل مواجه کند.
به همین دلیل، طراحی و اجرای صحیح سیستم فشار مثبت راه پله باید متناسب با شرایط ساختمان، ارتفاع، تعداد طبقات، تعداد واحدها، کاربری و الزامات ایمنی پروژه انجام شود.
فن فشار مثبت راه پله چگونه کار میکند؟
در زمان وقوع حریق، سیستم اعلام حریق یا سایر تجهیزات مرتبط با تشخیص آتش، فرمان فعال شدن سیستم فشار مثبت را صادر میکنند. سپس فن شروع به تأمین و دمیدن هوای تازه به فضای راه پله میکند.
با افزایش فشار هوا در راه پله، اختلاف فشار مناسبی میان این فضا و بخشهای مجاور ساختمان ایجاد میشود. این اختلاف فشار به جلوگیری از ورود دود به مسیر خروج کمک میکند.
در طراحی صحیح، فشار نباید صرفاً زیاد باشد؛ بلکه باید در محدوده مناسب و ایمن قرار گیرد. فشار بیش از حد میتواند باز کردن دربهای راه پله را دشوار کند و فشار ناکافی نیز ممکن است نتواند مانع نفوذ دود شود.
به عبارت دیگر، فن فشار مثبت در کنار سایر تجهیزات کنترل دود، بخشی از راهکار ایمنی ساختمان است و طراحی صحیح سیستم تهویه و تخلیه دود میتواند نقش مهمی در کنترل دود و حفظ مسیرهای خروج داشته باشد.
به همین دلیل انتخاب ظرفیت فن، نحوه توزیع هوا، محل نصب، کنترل فشار و هماهنگی سیستم با اعلام حریق باید بر اساس محاسبات و شرایط واقعی پروژه انجام شود.
اهمیت سیستم فشار مثبت در زمان آتش سوزی
در بسیاری از حریقهای ساختمانی، دود و گازهای حاصل از سوختن میتوانند پیش از شعلههای آتش، مسیرهای خروج را ناایمن کنند. به همین دلیل، ایمن نگه داشتن راه پله میتواند نقش مهمی در تخلیه ساختمان داشته باشد.
سیستم فشار مثبت راه پله با محدود کردن ورود دود به این مسیر، شرایط مناسبتری برای خروج ساکنان فراهم میکند. همچنین مسیر دسترسی نیروهای آتشنشانی به طبقات مختلف ساختمان تا حد امکان از دود پاکتر باقی میماند.
مهمترین مزایای این سیستم عبارتاند از:
- کاهش احتمال ورود دود به راه پله
- کمک به حفظ مسیر خروج اضطراری
- بهبود دید در مسیرهای خروج
- کاهش مواجهه افراد با دود و گازهای ناشی از حریق
- کمک به عملیات نیروهای آتشنشانی
- افزایش ایمنی ساختمان در زمان تخلیه اضطراری
البته عملکرد مناسب سیستم به طراحی، اجرا، راهاندازی و نگهداری صحیح آن وابسته است و صرف نصب یک فن بهتنهایی به معنی ایجاد یک سیستم فشار مثبت استاندارد نیست.اگر پروژه از نظر الزامات ایمنی، طراحی یا هماهنگی تجهیزات نیاز به بررسی تخصصی داشته باشد، استفاده از خدمات مشاور آتش نشانی میتواند مسیر طراحی و اجرای سیستمهای ایمنی را دقیقتر و اصولیتر کند.
ضوابط سامانه فشار مثبت طبق ابلاغیه سازمان آتش نشانی
سامانه فشار مثبت
- سامانه فشار مثبت پلکان به منظور بالا بردن فشار هوای داخل دهلیز پلکان اجرا شده و هدف از آن ایجاد محیطی امن و عاری از دود به منظور فرار ساکنین می باشد و اجرای آن در ساختمان هایی که طبق دستورالعمل ایمنی معماری نیاز به سامانه فشار مثبت دارند اجباری است.
- محاسبات سامانه فشار مثبت باید بر اساس ایجاد اختلاف فشار مناسب در دهلیز پلکان نسبت به فضای مجاور، انجام شود.
- مقدار فشار هوای داخل دهلیز پلکان پس از راه اندازی سامانه فشار مثبت باید به اندازه ای باشد که اجازه نفوذ دود ناشی از حریق را به دهلیز پلکان ندهد مقدار حداقل اختلاف فشار نسبت به فضای مجاور در ساختمان های مجهز به شبکه بارنده ،کامل ۱۲٫۵ پاسکال و در سایر ساختمان ها ۲۵ پاسکال باید باشد.
- انتخاب تجهیزات سامانه فشار مثبت شامل فن الکتروموتور و غیره باید بر اساس مشخصات فنی سازنده و نمودارهای فشار و دبی و به گونه ای انجام شود که توان ایجاد اختلاف فشار مناسب را دارا باشد.
- درب های دهلیز پلکان باید به مکانیزم خود بسته شو مجهز باشد.
- محل نصب فن باید در فضای آزاد ترجیحاً روی بام باشد.
- مقدار فشار هوای داخل باکس پلکان پس از راه اندازی سامانه فشار مثبت باید حداکثر به اندازه ای باشد که نیروی وارد بر درب پلکان در هیچ کدام از ،طبقات از نیروی مجاز جهت باز کردن درب (۱۳۳ نیوتن) بیشتر نشود. مقدار این نیرو به ابعاد ،درب فاصله دستگیره تا کناره ،درب نیروی لازم جهت غلبه بر جک خودبست درب و اختلاف فشار، بستگی دارد.
- سامانه فشار مثبت باید در ارتباط با سامانه اعلام حریق بوده و راه اندازی آن باید توسط یک یا هر دو شرط ذیل باشد. سامانه کشف و اعلام حریق در اثر ،دود نرخ سریع افزایش حرارت کاشف چند شرطی فلوسوئیچ اسپرینکلر و… . (سوئیچ مخصوص آتش نشانی راه اندازی به صورت دستی)
- پس از کشف حریق توسط این سامانه سریعاً فرمانی جهت تغییر وضعیت تابلوی فرمان فن از وضعیت عادی به وضعیت حریق صادر شود.
- در ساختمان های با کاربری ،غیر مسکونی و یا ساختمان های مسکونی که ارتفاع دهلیز پلکان آن ها (کف پایین ترین قسمت پلکان تا سقف بالاترین قسمت) پلکان بیش از ۳۰ متر میباشد سامانه فشار مثبت باید به صورت شبکه ای کانال- کشی اجرا شده و حداقل در هر سه ،طبقه از طریق یک دریچه با ابعاد مناسب به دهلیز پلکان مرتبط گردد.
- سامانه فشار مثبت در ساختمانهای مسکونی با تعداد طبقات مجموعاً بیش از ۱۲ طبقه و یا تعداد واحدهای بیش از ۲۴ واحد و همچنین در ساختمانهای غیر مسکونی باید به صورت داینامیک طراحی شده و در هر لحظه به کمک روش مناسب (سامانه کنترلی مناسب دریچه های ،اطمینان تغییر ظرفیت فنها و غیره میزان فشار داخل دهلیز پلکان را در محدوده استاندارد حفظ نماید.
- در خصوص ساختمانهای مسکونی با ارتفاع دهلیز پلکان کمتر از ۳۰ متر و تعداد واحدهای حداکثر ۲۴ واحد، میتوان به صورت سرانگشتی مقادیر مندرج در جدول ذیل را در نظر گرفت.
- در ساختمان های غیر مسکونی و ساختمان های مسکونی با ارتفاع پلکان بیش از ۳۰ متر محاسبات باید بر اساس شرایط ساختمان تعداد درب های باز و سایر پارامترهای تاثیرگذار انجام شده و استفاده از محاسبات سرانگشتی مجاز نیست.
اجرای صحیح سامانه فشار مثبت پلکان باید متناسب با ضوابط ایمنی ساختمان و الزامات مورد تأیید سازمان آتشنشانی انجام شود. اگر پروژه شما نیاز به بررسی و اخذ تأییدیه آتشنشانی دارد، بهتر است طراحی و اجرای سیستم از ابتدا بر اساس الزامات پروژه انجام شود.
الف – مقادیر سرانگشتی ظرفیت فن فشار مثبت در پلکانهای زیر ۳۰ متر و ساختمانهای زیر ۲۴ واحد
نکات اجرایی
- تابلوی کنترل فن فشار مثبت باید در فضای سرپوشیده و محافظت شده ترجیحاً در کنار پنل اعلام حریق نصب شود.
- تابلوی کنترل فن فشار مثبت باید دارای کلید ۲ حالته کنترل وضعیت فن به صورت دستی و اتوماتیک باشد.
- تابلوی کنترل فن فشار مثبت باید دارای چراغهای نمایشگر وضعیت فن .باشد چراغ سیگنال جریان برق به رنگ سبز، چراغ عملکرد فن در حالت اتوماتیک به رنگ قرمز و چراغ عملکرد فن در حالت دستی به رنگ زرد باید اجرا شود.
- در صورت استفاده از تایمر زمان آن باید روی ۶۰ دقیقه تنظیم شده و از I/O مناسب استفاده شود.
- وضعیت اتصال فرمان پنل اعلام حریق به تابلوی کنترل فن فشار مثبت باید به نحو مناسب پایش شود.
- فن فشار مثبت باید از نوع تأیید شده بوده و دارای نشان استاندارد ملی یا استانداردهای معتبر بین المللی باشد.
- محل نصب فنها باید به گونه ای باشد که برای متصرفین مخاطره آمیز نبوده و قسمتهای گردنده فنها باید مجهز به حفاظ مناسب گردد.
- سیم ها و کابلها ،کنتاکتورها رله ها فیوزها و تایمر سامانه فشار مثبت باید دارای نشان استاندارد ملی یا استانداردهای معتبر بین المللی باشد.
- فیوز و کنتاکتور سامانه فشار مثبت باید بر اساس توان ظاهری انتخاب شود.
- هادی مسیر پنل یا اینترفیس حتماً باید از نوع کابل بوده و با توجه به جریان مصرفی و طول کابل انتخاب شود.
اجزای اصلی سیستم فشار مثبت راه پله
سیستم فشار مثبت فقط از یک فن تشکیل نمیشود و برای عملکرد صحیح، مجموعهای از تجهیزات باید در کنار یکدیگر کار کنند.
فن فشار مثبت
فن وظیفه تأمین و انتقال هوای مورد نیاز سیستم را بر عهده دارد. انتخاب ظرفیت فن باید بر اساس محاسبات پروژه، میزان دبی هوا و فشار مورد نیاز انجام شود.
تابلو کنترل
تابلو کنترل وظیفه مدیریت عملکرد فن و دریافت فرمان از سیستمهای مرتبط با ایمنی حریق را بر عهده دارد. این تابلو باید امکان کنترل و پایش وضعیت سیستم را فراهم کند.
دریچهها و مسیر انتقال هوا
بسته به نوع طراحی، هوا از طریق مسیرها و دریچههای مناسب وارد راه پله میشود. محل و ابعاد این دریچهها در عملکرد صحیح سیستم اهمیت دارد.
سیستم کنترل فشار
در سیستمهای داینامیک، کنترل فشار به تنظیم عملکرد فن یا سایر تجهیزات کمک میکند تا فشار راه پله در محدوده مورد نظر باقی بماند.
ارتباط با سیستم اعلام حریق
در پروژههایی که سیستم فشار مثبت با اعلام حریق مرتبط است، فرمان حریق باید به شکل صحیح به تابلو کنترل منتقل شود تا سیستم در شرایط اضطراری وارد وضعیت حریق شود.
طراحی و محاسبه فن فشار مثبت راه پله
یکی از مهمترین مراحل اجرای سیستم فشار مثبت، تعیین ظرفیت مناسب فن و طراحی مسیر توزیع هوا است.
ظرفیت فن را نمیتوان فقط بر اساس تعداد طبقات یا متراژ ساختمان تعیین کرد. پارامترهایی مانند تعداد دربها، وضعیت باز و بسته بودن دربها، نشتی هوا، ارتفاع ساختمان، نوع راه پله و شرایط معماری میتوانند بر محاسبات تأثیر بگذارند.
در ساختمانهای سادهتر ممکن است امکان استفاده از مقادیر سرانگشتی وجود داشته باشد، اما در پروژههایی که شرایط پیچیدهتری دارند، محاسبات دقیق مهندسی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
هدف نهایی طراحی باید ایجاد فشار کافی برای جلوگیری از نفوذ دود و در عین حال حفظ امکان باز شدن دربهای راه پله باشد.
نصب فن فشار مثبت راه پله
محل نصب فن یکی از عوامل مهم در عملکرد سیستم است. محل نصب باید به گونهای انتخاب شود که امکان تأمین هوای مناسب، دسترسی برای سرویس و نگهداری و حفاظت از تجهیزات فراهم باشد.
در هنگام نصب باید مواردی مانند مسیر ورود هوا، محل دریچهها، مسیر کابلکشی، تابلو کنترل، ارتباط با سیستم اعلام حریق و شرایط دسترسی برای تعمیرات در نظر گرفته شود.
همچنین اجرای سیستم باید مطابق نقشهها و محاسبات پروژه انجام شود. تغییر خودسرانه محل فن، ظرفیت تجهیزات یا مسیر انتقال هوا میتواند عملکرد نهایی سیستم را تحت تأثیر قرار دهد.
برای همین، اجرای فن فشار مثبت بهتر است توسط تیمی انجام شود که هم با طراحی سیستمهای کنترل دود و هم با الزامات ایمنی حریق ساختمان آشنایی داشته باشد.
تست و نگهداری فن فشار مثبت راه پله
بعد از نصب، صرفاً روشن شدن فن به معنی عملکرد صحیح سیستم نیست. سیستم فشار مثبت باید از نظر عملکرد فن، تابلو کنترل، فرمان حریق، میزان فشار، وضعیت دریچهها و ارتباط تجهیزات بررسی شود.
بازدید و نگهداری دورهای نیز اهمیت زیادی دارد؛ زیرا خرابی فن، اشکال در تابلو کنترل، مشکل در سیمکشی یا تغییر شرایط ساختمان میتواند عملکرد سیستم را در زمان حادثه تحت تأثیر قرار دهد.
بنابراین بهتر است سیستم فشار مثبت در برنامه دورهای نگهداری تجهیزات ایمنی ساختمان قرار داشته باشد و عملکرد آن در فواصل مشخص بررسی شود.
ارتباط فن فشار مثبت با سیستم اعلام حریق
در بسیاری از پروژهها، سیستم فشار مثبت با سیستم کشف و اعلام حریق ساختمان ارتباط دارد. در زمان تشخیص حریق، فرمان لازم برای ورود فن به وضعیت حریق صادر میشود.
این ارتباط باید در زمان راهاندازی و تست سیستم بررسی شود تا مشخص باشد فرمان اعلام حریق به شکل صحیح به تابلو کنترل فن منتقل میشود.
به همین دلیل، طراحی و اجرای سیستم فشار مثبت نباید جدا از سایر اجزای ایمنی حریق ساختمان دیده شود و هماهنگی میان سیستم اعلام حریق، کنترل دود و سایر تجهیزات باید از ابتدا در طراحی پروژه در نظر گرفته شود.
برای آشنایی بیشتر با اجرای سیستم اعلام حریق، میتوانید مقاله راهنمای نصب سیستم اعلام حریق را مطالعه کنید.
چه ساختمانهایی به فن فشار مثبت راه پله نیاز دارند؟
نیاز به سیستم فشار مثبت به شرایط ساختمان و الزامات ایمنی پروژه بستگی دارد و نمیتوان برای تمام ساختمانها یک نسخه یکسان در نظر گرفت.
ارتفاع ساختمان، تعداد طبقات، تعداد واحدها، کاربری ساختمان، طراحی راه پله و الزامات سازمان آتشنشانی از جمله عواملی هستند که در تعیین نیاز پروژه به این سیستم مؤثرند.
برای همین، قبل از خرید یا انتخاب فن بهتر است شرایط پروژه توسط متخصص بررسی شود تا نوع سیستم، ظرفیت تجهیزات و روش اجرای آن متناسب با ساختمان تعیین شود.
چرا طراحی صحیح فن فشار مثبت اهمیت دارد؟
اگر فن ظرفیت مناسبی نداشته باشد، ممکن است فشار مورد نیاز در راه پله ایجاد نشود. از طرف دیگر، فشار بیش از اندازه نیز میتواند باز کردن دربها را دشوار کند.
بنابراین هدف از طراحی سیستم فشار مثبت، صرفاً ایجاد بیشترین فشار ممکن نیست؛ بلکه باید فشار مناسب و کنترلشدهای ایجاد شود که هم از نفوذ دود جلوگیری کند و هم شرایط استفاده از مسیر خروج را حفظ نماید.
این موضوع یکی از دلایلی است که محاسبات، انتخاب تجهیزات و اجرای صحیح سیستم را در پروژههای ساختمانی مهم میکند.
سخن پایانی
فن فشار مثبت راه پله یکی از تجهیزات مهم کنترل دود در ساختمانهایی است که برای آنها سیستم فشار مثبت در نظر گرفته شده است. این سیستم با ایجاد اختلاف فشار مناسب، به جلوگیری از ورود دود به مسیرهای خروج کمک میکند و میتواند شرایط ایمنتری برای تخلیه ساکنان و عملیات نیروهای امدادی فراهم کند.
با این حال، عملکرد صحیح سیستم به انتخاب ظرفیت مناسب فن، محاسبات دقیق، اجرای اصولی، ارتباط صحیح با سیستم اعلام حریق و نگهداری دورهای وابسته است.
اگر برای پروژه خود به طراحی، محاسبات یا اجرای سیستم فشار مثبت راه پله نیاز دارید، بهتر است قبل از خرید تجهیزات، شرایط ساختمان بررسی شود تا سیستم متناسب با کاربری، ارتفاع و ساختار پروژه انتخاب و اجرا شود.
برای بررسی شرایط پروژه و دریافت مشاوره، با کارشناسان دژیم در ارتباط باشید.