سیستم تخلیه دود پارکینگ؛ روشها، اجزا و نکات مهم طراحی
پارکینگهای ساختمان به دلیل وجود خودرو، محدود بودن مسیرهای خروج هوا و احتمال تجمع دود ناشی از حریق، به طراحی مناسب سیستم تهویه و تخلیه دود نیاز دارند. در صورت وقوع آتشسوزی، دود میتواند در مدت کوتاهی بخش زیادی از فضای پارکینگ را تحت تأثیر قرار دهد و دید افراد را کاهش دهد.
به همین دلیل، سیستم تخلیه دود پارکینگ یکی از بخشهای مهم طراحی ایمنی ساختمانهایی است که دارای پارکینگ بسته یا زیرزمینی هستند.
در این سیستم، مسیر حرکت هوا و دود، نوع فن، کانالکشی یا استفاده از جتفن، محل ورود هوای تازه و نحوه تخلیه دود باید متناسب با شرایط واقعی ساختمان بررسی شود.
در این مقاله بررسی میکنیم سیستم تخلیه دود پارکینگ چگونه کار میکند، چه اجزایی دارد، چه روشهایی برای اجرای آن وجود دارد و هنگام طراحی این سیستم باید به چه نکاتی توجه کرد.
اگر برای پروژه خود به طراحی و اجرای سیستم تهویه و تخلیه دود نیاز دارید، میتوانید شرایط پروژه و نقشههای موجود را برای بررسی تخصصی در اختیار کارشناسان دژیم قرار دهید.
سیستم تخلیه دود پارکینگ چیست؟
سیستم تخلیه دود پارکینگ مجموعهای از تجهیزات و مسیرهای تهویه است که برای کنترل و هدایت دود و هوای آلوده از فضای پارکینگ طراحی میشود.
هدف این سیستم فقط خارج کردن هوای معمولی پارکینگ نیست. در طراحی مناسب باید شرایطی که در زمان حریق ایجاد میشود نیز مورد توجه قرار گیرد تا مسیر حرکت دود کنترل شده و امکان دسترسی ایمنتر به مسیرهای خروج و عملیات امدادی فراهم شود.
طراحی سیستم تخلیه دود باید بر اساس عواملی مانند مساحت پارکینگ، تعداد طبقات، ارتفاع سقف، تعداد خودروها، شکل هندسی فضا، محل رمپها و ورودیها، مسیرهای خروج و سایر شرایط ساختمان انجام شود.
بنابراین نمیتوان برای همه پارکینگها یک سیستم یکسان در نظر گرفت.
چرا تخلیه دود پارکینگ اهمیت دارد؟
در یک حریق، خطر فقط شعله و افزایش دما نیست. دود نیز میتواند شرایط فضای ساختمان را بهسرعت تغییر دهد.
از مهمترین مشکلات ناشی از تجمع دود در پارکینگ میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- کاهش دید در زمان حادثه
- دشوار شدن پیدا کردن مسیر خروج
- انتشار دود به بخشهای دیگر ساختمان
- ایجاد شرایط نامناسب برای حضور نیروهای امدادی
- تجمع محصولات ناشی از احتراق در فضای بسته
- کاهش ایمنی افرادی که در زمان حادثه در پارکینگ حضور دارند
به همین دلیل، طراحی صحیح سیستم تهویه و تخلیه دود باید از مراحل طراحی تأسیسات و ایمنی ساختمان مورد توجه قرار بگیرد.
روشهای تخلیه دود پارکینگ
روش انتخاب سیستم به شرایط پروژه بستگی دارد و ممکن است در ساختمانهای مختلف از روشهای متفاوتی استفاده شود.
تخلیه دود با کانال
در این روش، شبکهای از کانالها برای انتقال هوا یا دود در نظر گرفته میشود و فنهای مربوطه جریان هوای مورد نیاز را ایجاد میکنند.
ابعاد کانالها، مسیر عبور آنها، محل مکش و تخلیه و ظرفیت فن باید متناسب با طراحی پروژه تعیین شود.
در پارکینگهایی که شرایط معماری و تأسیساتی اجازه اجرای کانالکشی را میدهد، این روش میتواند بخشی از راهکار طراحی تهویه و تخلیه دود باشد.
تخلیه دود با جت فن
در برخی پارکینگها، استفاده از جتفن میتواند به هدایت جریان هوا و دود در فضای پارکینگ کمک کند.
در این روش به جای اینکه برای تمام فضای پارکینگ شبکه گستردهای از کانالها اجرا شود، جتفنها در نقاط مشخصی نصب میشوند تا جریان هوا را در جهت موردنظر هدایت کنند.
البته تعداد و محل نصب جتفنها را نمیتوان بهصورت ثابت برای همه پروژهها تعیین کرد. هندسه پارکینگ، ارتفاع، موانع موجود، محل رمپ و ورودیها و مسیر تخلیه دود از جمله عواملی هستند که باید در طراحی بررسی شوند.
سیستم ترکیبی
در بعضی پروژهها ممکن است ترکیبی از کانالکشی، فن و تجهیزات جتفن مورد استفاده قرار گیرد.
این موضوع به شرایط معماری و تأسیساتی ساختمان و روش انتخابشده برای کنترل و تخلیه دود بستگی دارد.
بنابراین انتخاب تجهیزات باید بعد از بررسی پروژه و طراحی سیستم انجام شود، نه صرفاً بر اساس ظرفیت یا قیمت یک تجهیز مشخص.
اجزای سیستم تخلیه دود پارکینگ
بسته به روش طراحی، تجهیزات مورد استفاده میتوانند متفاوت باشند؛ اما بهطور کلی ممکن است اجزای زیر در سیستم دیده شوند:
فن تخلیه دود
فن وظیفه ایجاد جریان هوا و انتقال دود به مسیر تخلیه را بر عهده دارد.
ظرفیت و مشخصات فن باید بر اساس محاسبات و شرایط پروژه انتخاب شود. انتخاب فن صرفاً بر اساس متراژ پارکینگ، بدون بررسی سایر عوامل، میتواند باعث طراحی نامتناسب سیستم شود.
جت فن
جتفنها برای ایجاد و هدایت جریان هوا در فضای پارکینگ مورد استفاده قرار میگیرند.
محل نصب آنها اهمیت زیادی دارد؛ زیرا چیدمان اشتباه میتواند باعث ایجاد مسیر جریان نامناسب یا کاهش عملکرد سیستم شود.
کانالهای انتقال هوا و دود
در سیستمهای کانالی، کانالها مسیر انتقال هوا یا دود را ایجاد میکنند.
ابعاد، مسیر عبور و محل اتصال کانالها باید در نقشههای تأسیساتی و طراحی سیستم مشخص شود.
دریچهها و تجهیزات مکش و تخلیه
محل ورود و خروج هوا و نقاط مکش دود باید متناسب با طراحی سیستم مشخص شوند تا جریان هوا در فضای پارکینگ به شکل کنترلشده ایجاد شود.
تجهیزات کنترل و فرمان
در یک سیستم طراحیشده برای شرایط حریق، نحوه فرمان گرفتن تجهیزات و ارتباط آنها با سایر تجهیزات ایمنی ساختمان نیز باید در طراحی مورد توجه قرار گیرد.
طراحی سیستم تخلیه دود پارکینگ چگونه انجام میشود؟
طراحی این سیستم یک فرآیند صرفاً تجهیزاتی نیست و باید از شرایط واقعی ساختمان شروع شود.
بهطور کلی مراحل طراحی میتواند شامل موارد زیر باشد:
۱. بررسی نقشه و شرایط پارکینگ
در ابتدا پلان معماری و شرایط فیزیکی پارکینگ بررسی میشود.
مواردی مانند تعداد طبقات، ارتفاع، مساحت، رمپ، ورودیها، ستونها، دیوارها، موانع و مسیرهای خروج باید مشخص شوند.
۲. بررسی مسیر حرکت هوا و دود
در مرحله بعد، مسیر مناسب برای ورود هوا، حرکت جریان و تخلیه دود بررسی میشود.
هدف این است که سیستم بر اساس هندسه واقعی پارکینگ طراحی شود و جریان هوا به شکل مناسبی کنترل شود.
۳. انتخاب روش مناسب
بر اساس شرایط پروژه مشخص میشود که چه راهکاری برای تخلیه دود مناسبتر است؛ برای مثال استفاده از سیستم کانالی، جتفن یا ترکیبی از روشها.
۴. تعیین محل تجهیزات
محل نصب فنها، جتفنها، دریچهها، کانالها و سایر تجهیزات در نقشه مشخص میشود.
این مرحله اهمیت زیادی دارد؛ زیرا جانمایی تجهیزات مستقیماً روی عملکرد سیستم تأثیر میگذارد.
۵. بررسی هماهنگی با سایر تأسیسات
سیستم تخلیه دود باید با سایر اجزای ساختمان مانند تأسیسات مکانیکی، برق، سازه، معماری و مسیرهای دسترسی هماهنگ شود.
بهخصوص در پارکینگهای زیرزمینی، محدودیت فضای سقف و عبور همزمان چندین تأسیسات میتواند روی نحوه اجرای سیستم تأثیر بگذارد.
۶. اجرای سیستم
پس از نهایی شدن طراحی و هماهنگیهای لازم، اجرای تجهیزات و مسیرهای سیستم مطابق نقشه انجام میشود.
در این مرحله کیفیت نصب، جانمایی صحیح تجهیزات و اجرای درست مسیرهای انتقال اهمیت زیادی دارد.
تفاوت تهویه معمولی پارکینگ با تخلیه دود
یکی از اشتباهات رایج این است که سیستم تهویه معمولی پارکینگ و سیستم تخلیه دود را یکسان در نظر بگیریم.
تهویه معمولی بیشتر برای کنترل شرایط عادی محیط، کیفیت هوا و خروج آلایندههای ناشی از فعالیت خودروها مورد توجه قرار میگیرد.
اما تخلیه دود در شرایط حریق نیازمند بررسی شرایط متفاوتی است و هدف آن کنترل و هدایت دود در زمان حادثه است.
به همین دلیل، صرف وجود یک فن تهویه به این معنی نیست که پارکینگ از نظر سیستم تخلیه دود حریق نیز بهطور کامل طراحی شده است.
سیستم تخلیه دود پارکینگ و فن فشار مثبت چه تفاوتی دارند؟
فن فشار مثبت و سیستم تخلیه دود هر دو در طراحی ایمنی ساختمان کاربرد دارند، اما وظیفه آنها یکسان نیست.
سیستم تخلیه دود برای هدایت و خارج کردن دود از فضاهای مشخص طراحی میشود، در حالی که سیستم فشار مثبت میتواند برای ایجاد فشار مناسب در فضاهایی مانند راهپله یا مسیرهای مشخص خروج مورد استفاده قرار گیرد.
به همین دلیل، نباید طراحی سیستم تخلیه دود پارکینگ را با طراحی سیستم فن فشار مثبت راهپله یکی دانست.
هرکدام از این سیستمها باید بر اساس کاربرد و شرایط همان بخش از ساختمان طراحی شوند.
اشتباهات رایج در طراحی تخلیه دود پارکینگ
چند اشتباه میتواند عملکرد سیستم را تحت تأثیر قرار دهد:
انتخاب فن فقط بر اساس متراژ
متراژ بهتنهایی برای انتخاب تجهیزات کافی نیست. شکل فضا، ارتفاع، مسیرها و موانع نیز باید بررسی شوند.
جانمایی نامناسب جتفنها
حتی اگر تعداد جتفنها مناسب باشد، جانمایی نادرست آنها میتواند مسیر جریان هوا را تحت تأثیر قرار دهد.
بیتوجهی به موانع معماری
ستونها، دیوارها، تیرها و سایر موانع میتوانند مسیر جریان هوا را تغییر دهند و باید در طراحی دیده شوند.
هماهنگ نکردن سیستم با سایر تأسیسات
در پارکینگهای ساختمان، فضای سقف معمولاً محل عبور چندین تأسیسات است. بیتوجهی به این موضوع میتواند اجرای نهایی را با مشکل مواجه کند.
اجرای سیستم بدون طراحی دقیق
یکی از مهمترین مشکلات، شروع اجرا قبل از نهایی شدن طراحی و جانمایی تجهیزات است. این کار میتواند باعث تغییرات مجدد، افزایش هزینه اجرا و کاهش هماهنگی بین تأسیسات شود.
هزینه طراحی و اجرای سیستم تخلیه دود پارکینگ
هزینه اجرای سیستم تخلیه دود برای همه پروژهها یکسان نیست.
عواملی مانند:
- تعداد طبقات پارکینگ
- مساحت و ارتفاع فضا
- نوع سیستم انتخابشده
- تعداد و ظرفیت فنها
- استفاده از جتفن یا کانالکشی
- طول و مسیر کانالها
- تعداد تجهیزات
- شرایط معماری و تأسیسات موجود
- میزان تغییرات موردنیاز برای اجرای سیستم
میتوانند روی هزینه نهایی تأثیر بگذارند.
به همین دلیل، برای اعلام قیمت دقیق باید ابتدا نقشه و شرایط پروژه بررسی شود.
سیستم تخلیه دود پارکینگ برای چه ساختمانهایی اهمیت بیشتری دارد؟
اهمیت این سیستم به شرایط ساختمان وابسته است، اما معمولاً در ساختمانهایی که دارای پارکینگهای بسته، زیرزمینی یا چندطبقه هستند، بررسی دقیق تهویه و کنترل دود اهمیت بیشتری پیدا میکند.
در چنین پروژههایی بهتر است سیستم تخلیه دود از ابتدای طراحی تأسیسات ساختمان مورد بررسی قرار گیرد تا فضای موردنیاز برای تجهیزات و مسیرهای عبور کانالها یا جانمایی فنها از ابتدا پیشبینی شود.
ارتباط سیستم تخلیه دود با تأییدیه آتشنشانی
در پروژههایی که دریافت تأییدیه آتشنشانی اهمیت دارد، طراحی سیستمهای ایمنی باید با الزامات پروژه و نقشههای تاییید شده بر اساس دستورالعمل سازمان آتش نشانی تهران هماهنگ باشد.
به همین دلیل، طراحی سیستم تخلیه دود را نباید به مرحلهای موکول کرد که بیشتر اجزای ساختمان اجرا شدهاند و امکان تغییر مسیرها یا جانمایی تجهیزات محدود شده است.همچنین برای تاییدیه آتش نشانی باید تعهدهای لازم را از سازمان آتش نشانی تهران دریافت کنیم و در مدارک اداری جهت اخذ تاییدیه را تکمیل کنیم.
اگر پروژه شما در مرحله طراحی یا اجراست، بررسی الزامات آتشنشانی پیش از اجرای سیستم میتواند از دوبارهکاری و تغییرات بعدی جلوگیری کند.
برای آشنایی بیشتر با فرآیند کلی، میتوانید مقاله راهنمای مراحل اخذ تأییدیه آتشنشانی را نیز مطالعه کنید.
دژیم در طراحی و اجرای سیستمهای تخلیه دود
در طراحی سیستمهای تهویه و تخلیه دود، شرایط هر ساختمان باید بهصورت جداگانه بررسی شود.
دژیم در پروژههای ساختمانی، فرآیند بررسی شرایط پروژه، طراحی و اجرای سیستمهای مرتبط با تهویه و تخلیه دود را متناسب با نقشهها و الزامات پروژه دنبال میکند.
در این فرآیند، عواملی مانند معماری پارکینگ، مسیرهای خروج، محل تجهیزات، مسیر عبور کانالها و هماهنگی با سایر تأسیسات ساختمان مورد توجه قرار میگیرند.
اگر برای پروژه خود به طراحی و اجرای سیستم تهویه و تخلیه دود نیاز دارید، میتوانید شرایط پروژه و نقشههای موجود را برای بررسی تخصصی در اختیار کارشناسان دژیم قرار دهید.
سوالات متداول
آیا هر پارکینگی به سیستم تخلیه دود نیاز دارد؟
نیاز به سیستم و روش مناسب تخلیه دود به شرایط ساختمان، نوع و ابعاد پارکینگ، تعداد طبقات و الزامات پروژه بستگی دارد. بنابراین نمیتوان برای همه پارکینگها یک نسخه یکسان در نظر گرفت.
جتفن بهتر است یا سیستم کانالی؟
انتخاب بین جتفن و سیستم کانالی به شرایط معماری و تأسیسات پارکینگ بستگی دارد. در بعضی پروژهها جتفن مناسبتر است و در برخی پروژهها سیستم کانالی یا ترکیبی میتواند انتخاب شود.
آیا فن تهویه معمولی همان فن تخلیه دود است؟
خیر. تهویه عادی پارکینگ و تخلیه دود در شرایط حریق اهداف متفاوتی دارند و تجهیزات و طراحی آنها باید متناسب با کاربرد سیستم انتخاب شود.
آیا میتوان بعد از اجرای پارکینگ سیستم تخلیه دود را طراحی کرد؟
امکان طراحی در مراحل مختلف وجود دارد، اما بهتر است سیستم از مراحل اولیه طراحی ساختمان بررسی شود تا محل تجهیزات و مسیرهای عبور کانالها یا سایر اجزا از ابتدا پیشبینی شود.
هزینه اجرای سیستم تخلیه دود پارکینگ چقدر است؟
قیمت به شرایط پروژه، ابعاد پارکینگ، نوع سیستم، تعداد تجهیزات، ظرفیت فنها، مسیر کانالکشی و عوامل فنی دیگر بستگی دارد. برای قیمت دقیق، ابتدا باید شرایط پروژه بررسی شود.
آیا سیستم تخلیه دود پارکینگ با سیستم فشار مثبت راهپله یکی است؟
خیر. این دو سیستم کاربرد و عملکرد متفاوتی دارند و ممکن است در یک ساختمان هر دو مورد نیاز باشند، اما طراحی آنها باید جداگانه و متناسب با محل استفاده انجام شود.
اگر برای پروژه خود نیاز به مشاوره در مراحل تهویه دود و اگزاست دارید و یا به دنبال گرفتن تاییدیه آتش نشانی و اگزاست هستید با کارشناسان دژیم در تماس باشید.